Ratten in de stal: risico's voor uw vee en hoe u ze aanpakt

Een veestal is voor een rat de ideale plek. Er ligt het hele jaar voer, het is er warm, er is water en er zijn meer schuilplekken dan u kunt controleren. Vrijwel elk veebedrijf krijgt er daarom vroeg of laat mee te maken. Eén rat die ‘s nachts oversteekt is het probleem niet. Het probleem is de gevestigde populatie: die sleept ziektes de stal in, vreet aan kabels en isolatie en eet stilletjes mee uit het voer.

Waarom stallen zo aantrekkelijk zijn

Ratten zoeken drie dingen: voedsel, water en dekking. Een stal biedt alle drie, het hele jaar door.

• Voer. Morsvoer bij het voerhek, restjes in de voergang, opgeslagen krachtvoer en graan. Een rat hoeft er nauwelijks moeite voor te doen.
• Water. Drinkbakken, drinknippels, lekkende leidingen, de mestkelder.
• Dekking. Spouwmuren, isolatiepanelen, kruipruimtes, begroeiing en rommel langs de gevel. Een rat kruipt door een opening van twee centimeter.

Komt daar de warmte van het vee bij, dan is er voor een rat geen reden om te vertrekken. De bruine rat plant zich bovendien het hele jaar voort. Een paar dieren in het najaar zijn in het voorjaar een kolonie.

Risico’s voor uw vee

Ziektes

Ratten verspreiden ziektekiemen via urine en uitwerpselen. Twee springen eruit:

• Leptospirose. Leptospiren komen met rattenurine in drinkwater en voer terecht. Vee kan besmet raken, en voor mensen is een besmetting, de ziekte van Weil, ronduit gevaarlijk.
• Salmonella. Keutels in het voer of op de voergang brengen salmonella over. Vooral jonge dieren zijn kwetsbaar.

Daarnaast verslepen ratten kiemen van de ene afdeling naar de andere. Wat u met hygiënemaatregelen buiten de deur houdt, loopt via een vaste looproute zo weer naar binnen.

Stress

Ratten zijn ‘s nachts actief, precies wanneer het vee rust. Geritsel, getrippel en knaaggeluiden zorgen voor onrust in de stal, en onrustig vee vreet en presteert minder.

Schade aan de stal en het voer

Rattentanden groeien continu door; knagen is voor het dier noodzaak. In een stal richt die vraat zich op:

• Kabels en bedrading. Aangevreten kabels veroorzaken storing en kortsluiting, en kortsluiting is een bekende oorzaak van stalbrand. Dit is het grootste risico.
• Isolatie. Ratten graven gangen en bouwen nesten in isolatiemateriaal. De isolatiewaarde gaat eruit en de schade zit op plekken waar u niet bij kunt.
• Leidingen. Knaagschade aan waterleidingen betekent lekkage, vaak lang onopgemerkt.

En dan het voer. Een volwassen bruine rat eet zo’n 25 tot 30 gram per dag. Vijftig ratten eten ruim een kilo per dag, meer dan 400 kilo per jaar. Wat ze met urine en keutels bevuilen is een veelvoud daarvan, en bevuild voer is ook verloren voer.

Wat u zelf kunt doen

Voorkomen begint bij het wegnemen van voedsel en dekking:

• Ruim morsvoer dagelijks op en sla voer op in afgesloten silo’s of bakken.
• Houd de directe omgeving van de stal kaal: begroeiing kort, geen pallets, oud hout of rommel tegen de gevel.
• Dicht kieren en openingen vanaf twee centimeter, zorg dat deuren goed sluiten en zet roosters op afvoeren.
• Repareer lekkages; ook ratten hebben dagelijks water nodig.
• Loop een vaste controleronde en let op keutels, buiksmeer langs muren en holen langs de fundering.

Deze maatregelen vormen de basis van IPM (Integrated Pest Management): eerst weren en voorkomen, pas daarna bestrijden. Zonder die basis blijft elke bestrijding dweilen met de kraan open.

Wanneer professionele bestrijding nodig is

Blijven er ondanks deze maatregelen verse sporen terugkomen, zoals keutels, nachtelijk geluid of bewoonde holen, dan is de populatie gevestigd. Die verdwijnt niet vanzelf, en elke maand wachten maakt het probleem groter.

Gif is in een veestal een slecht idee. Rodenticiden mogen alleen nog onder strenge voorwaarden worden ingezet, vergiftigde ratten sterven op onbereikbare plekken, en via dode ratten kunnen ook uilen en andere roofvogels vergiftigd raken.

Van Maris werkt daarom gifvrij. Eerst observeren: waar lopen de dieren, waar zitten de holen, hoe groot is de populatie. Daarna gericht schieten met een PCP-luchtbuks met nauwkeurige richtmiddelen, in de avond en nacht, wanneer ratten actief zijn. Geen gif en geen klemmen, dus geen risico voor vee, hond of kat. Hoe zo’n traject eruitziet, leest u op de pagina werkwijze; de kosten vindt u op tarieven. Het werkgebied beslaat heel Noord-Brabant en Limburg, met provinciale ontheffingen voor beide provincies.

Waar het op neerkomt

Houd voer en dekking weg, dicht wat te dichten valt en controleer regelmatig op sporen. Vindt u toch verse keutels, holen of hoort u nachtelijk geluid, handel dan meteen. Een rattenpopulatie in een stal groeit het hele jaar door, en de rekening in voer, schade en gezondheidsrisico’s groeit mee.